آیا میتوان چای را چند بار دم کرد؟
آیا میتوان چای را چند بار دم کرد؟ بررسی تغییر رنگ، طعم و خواص چای
چای یکی از محبوبترین نوشیدنیها در میان ایرانیان است و در بسیاری از خانهها، نوشیدن یک فنجان چای تازهدم بخشی از عادتهای روزانه محسوب میشود. اما یکی از سؤالات رایج درباره این نوشیدنی پرطرفدار این است که آیا میتوان چای را چند بار دم کرد؟ آیا استفاده مجدد از برگهای چای باعث کاهش خواص آن میشود؟ رنگ چای در دفعات مختلف دمآوری چه تغییری میکند و آیا چای دم دوم همچنان کافئین و ترکیبات مفید دارد؟
پاسخ این است که بله، در بسیاری از موارد میتوان برگهای چای را بیش از یک بار دم کرد؛ اما تعداد دفعات مناسب به نوع چای، کیفیت برگها، اندازه ذرات، دمای آب و مدت زمان دمآوری بستگی دارد.
در این مقاله از زرین، با نگاهی به دانش چای و اصول تغذیه، تأثیر دم کردن مجدد چای بر رنگ، عطر، طعم، کافئین و ترکیبات آنتیاکسیدانی آن را بررسی میکنیم.
آیا دم کردن مجدد چای کار درستی است؟
دم کردن مجدد چای به معنای استفاده دوباره از همان برگهای چای خشک پس از تهیه اولین قوری یا فنجان چای است.
تمام ترکیبات محلول موجود در برگ چای با اولین تماس با آب استخراج نمیشوند. به همین دلیل، بخشی از ترکیبات معطر، کافئین، پلیفنولها و سایر مواد محلول ممکن است در دمآوریهای بعدی نیز وارد آب شوند.
این روش در برخی کشورهای چایخیز مانند چین و ژاپن رایج است و برای بعضی از انواع چای، بهویژه چایهای برگدرشت و باکیفیت، چندین مرحله دمآوری انجام میشود.
با این حال، باید توجه داشت که با هر بار دم کردن مجدد، میزان ترکیبات استخراجشده و ویژگیهای حسی چای تغییر میکند و معمولاً شدت رنگ و طعم آن کاهش مییابد.
چند بار میتوان یک چای را دم کرد؟
تعداد دفعات مناسب برای دم کردن چای به نوع و کیفیت آن بستگی دارد و نمیتوان برای تمام انواع چای یک عدد ثابت در نظر گرفت.
۱. چای سیاه برگدرشت
چای سیاه برگدرشت و باکیفیت معمولاً ظرفیت بیشتری برای دمآوری مجدد دارد. در بسیاری از موارد میتوان این نوع چای را دو بار دم کرد و همچنان از عطر و طعم قابل قبولی برخوردار بود.
در برخی انواع خاص، دمآوریهای بیشتری نیز امکانپذیر است؛ اما کیفیت هر مرحله به نوع برگ و روش تهیه بستگی دارد.
۲. چای سیاه شکسته
چای سیاه شکسته به دلیل اندازه کوچکتر برگها، سطح تماس بیشتری با آب دارد و معمولاً ترکیبات محلول خود را سریعتر آزاد میکند.
به همین دلیل، بخش زیادی از رنگ، عطر و طعم این نوع چای در دمآوری اول استخراج میشود. امکان دم کردن مجدد آن وجود دارد، اما چای حاصل معمولاً رقیقتر و کمعطرتر خواهد بود.
۳. چای CTC یا کلهمورچه
چای CTC که با روش خرد کردن، له کردن و گلوله کردن برگ چای تولید میشود، به دلیل ساختار و اندازه ذرات، سرعت بالایی در آزاد کردن ترکیبات محلول دارد.
این نوع چای معمولاً برای تهیه یک چای پررنگ و سریعدم مناسب است. به همین دلیل، دمآوری مجدد آن اغلب نتیجه ضعیفتری از نظر رنگ و طعم خواهد داشت.
۴. چای سبز
چای سبز، بهویژه انواع برگدرشت و باکیفیت، در بسیاری از روشهای سنتی چند بار دم میشود.
دمآوری دوم چای سبز نیز میتواند حاوی کاتچینها، کافئین و التیانین باشد؛ اما میزان و نسبت این ترکیبات با دم اول متفاوت است.
۵. چای اولانگ و پوئر
برخی انواع چای اولانگ و پوئر به دلیل نوع فرآوری و ساختار برگها برای چندین مرحله دمآوری مناسب هستند.
در این چایها ممکن است هر مرحله دمآوری، عطر و طعم متفاوتی ایجاد کند و تجربه نوشیدن چای در هر مرحله تغییر کند.
رنگ چای با چند بار دم کردن چه تغییری میکند؟
یکی از واضحترین تغییراتی که هنگام دم کردن مجدد چای مشاهده میشود، تغییر رنگ آن است.
رنگ چای به ترکیبات رنگی و محلول موجود در برگها بستگی دارد. در اولین مرحله دمآوری، بخش قابل توجهی از این ترکیبات وارد آب میشود و معمولاً چایی با رنگ قویتر و غلیظتر به دست میآید.
با تکرار دمآوری، مقدار ترکیبات قابل استخراج باقیمانده کاهش پیدا میکند و در نتیجه رنگ چای معمولاً روشنتر میشود.
رنگ چای در دم اول
در اولین دمآوری، چای سیاه معمولاً رنگ قرمز مایل به قهوهای، کهربایی پررنگ یا قرمز تیره دارد.
در این مرحله، بخش زیادی از ترکیبات رنگی و محلول برگ چای وارد آب میشود و چای معمولاً عطر و طعم قویتری دارد.
رنگ چای در دم دوم
در دم دوم، رنگ چای ممکن است به سمت قرمز روشنتر، قهوهای مایل به نارنجی یا کهربایی تغییر کند.
شدت رنگ در این مرحله معمولاً کمتر از دم اول است، زیرا بخشی از ترکیبات رنگی در مرحله قبلی استخراج شدهاند.
رنگ چای در دم سوم
در دم سوم، چای معمولاً رنگ روشنتری پیدا میکند و ممکن است به طیف کهربایی روشن یا زرد مایل به قهوهای برسد.
در این مرحله، عطر و طعم چای نیز معمولاً ملایمتر میشود.
رنگ چای در دم چهارم و دفعات بعد
در صورت ادامه دمآوری، ممکن است رنگ چای بسیار روشن و متمایل به زرد طلایی شود و شدت طعم آن به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند.
البته این تغییرات برای تمام انواع چای یکسان نیستند. برای مثال، چای CTC ممکن است در همان دم اول بخش زیادی از رنگ خود را آزاد کند، در حالی که بعضی چایهای برگدرشت میتوانند در چند مرحله رنگ و عطر قابل قبولی داشته باشند.
نکته مهم این است که رنگ چای بهتنهایی معیار دقیقی برای تشخیص میزان کافئین یا خواص آنتیاکسیدانی آن نیست.
چرا رنگ چای با هر بار دم کردن روشنتر میشود؟
علت اصلی روشنتر شدن رنگ چای در دفعات بعدی، استخراج تدریجی ترکیبات رنگی و محلول موجود در برگ چای است.
در اولین مرحله دمآوری، مقدار زیادی از این ترکیبات وارد آب میشود. با تکرار دمآوری، میزان ترکیبات قابل استخراج باقیمانده کاهش پیدا میکند و چای حاصل معمولاً رنگ روشنتری خواهد داشت.
عوامل دیگری نیز بر رنگ نهایی چای تأثیر دارند، از جمله:
- نوع و کیفیت برگ چای
- میزان خردشدگی برگها
- دمای آب
- مدت زمان دمآوری
- نسبت چای خشک به آب
- میزان ترکیبات معدنی موجود در آب
بنابراین، تغییر رنگ چای فقط به تعداد دفعات دم کردن وابسته نیست و روش آمادهسازی نیز نقش مهمی دارد.
دم کردن مجدد چای چه تأثیری بر خواص تغذیهای آن دارد؟
چای حاوی ترکیبات مختلفی است که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
کافئین
کافئین یکی از ترکیبات طبیعی چای است که میتواند به افزایش هوشیاری و کاهش احساس خستگی کمک کند.
بخشی از کافئین در دمآوری اول وارد آب میشود، اما تمام آن الزاماً از برگها خارج نمیشود. بنابراین، چای دم دوم نیز ممکن است همچنان حاوی کافئین باشد.
پلیفنولها
پلیفنولها گروهی از ترکیبات گیاهی هستند که به دلیل فعالیت آنتیاکسیدانی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند.
مقدار پلیفنولهای استخراجشده در هر مرحله دمآوری میتواند متفاوت باشد و معمولاً با تکرار دم کردن کاهش پیدا میکند.
کاتچینها
کاتچینها از ترکیبات پلیفنولی مهم چای، بهویژه چای سبز، هستند. بخشی از این ترکیبات در دم اول و بخشی نیز در مراحل بعدی استخراج میشوند.
التیانین
التیانین یک اسیدآمینه طبیعی موجود در چای است که در مطالعات مربوط به ترکیبات چای مورد توجه قرار گرفته است. میزان استخراج آن نیز به نوع چای و شرایط دمآوری بستگی دارد.
در مجموع، دم کردن مجدد چای به معنای از بین رفتن کامل ترکیبات مفید آن نیست؛ بلکه مقدار و نسبت ترکیبات استخراجشده در هر مرحله تغییر میکند.
آیا چای دم دوم کافئین دارد؟
بله. یکی از تصورات اشتباه درباره چای این است که تمام کافئین آن در اولین مرحله دمآوری وارد آب میشود.
در حالی که کافئین میتواند در دمآوریهای بعدی نیز از برگ چای استخراج شود.
مقدار کافئین چای دم دوم به عوامل مختلفی مانند نوع چای، اندازه برگ، دمای آب و مدت زمان تماس با آب بستگی دارد.
بنابراین، افرادی که به کافئین حساسیت دارند، نباید تصور کنند که چای دم دوم الزاماً بدون کافئین است.
تفاوت چای دم اول و دم دوم چیست؟
مهمترین تفاوت چای دم اول و دم دوم به رنگ، عطر، طعم و میزان ترکیبات استخراجشده مربوط میشود.
چای دم اول معمولاً رنگ قویتر، عطر بیشتر و طعم مشخصتری دارد. در مقابل، چای دم دوم ممکن است رنگ روشنتر و طعم ملایمتری داشته باشد.
البته در بعضی از انواع چای برگدرشت، دم دوم همچنان کیفیت مطلوبی دارد و حتی ممکن است ویژگیهای عطری متفاوتی را آشکار کند.
به همین دلیل، نمیتوان گفت تمام چایهای دم دوم بیکیفیت هستند یا هیچ ارزش تغذیهای ندارند.
چگونه چای را برای بار دوم بهدرستی دم کنیم؟
اگر از چای برگدار باکیفیت استفاده میکنید و قصد دارید آن را دوباره دم کنید، رعایت نکات زیر به حفظ کیفیت چای کمک میکند:
۱. پس از پایان دم اول، برگهای چای را از آب جدا کنید.
۲. اجازه ندهید برگهای خیسشده برای مدت طولانی در آب باقی بمانند.
۳. برای دم دوم از آب تازه و داغ استفاده کنید.
۴. مدت زمان دمآوری را متناسب با نوع چای تنظیم کنید.
۵. برگهای خیسشده را برای مدت طولانی در دمای محیط نگهداری نکنید.
۶. در صورت مشاهده بوی غیرطبیعی یا نشانههای فساد، از مصرف آنها خودداری کنید.
آیا نگهداری چای دمکرده برای روز بعد مضر است؟
باید میان دمآوری مجدد برگهای چای و نگهداری چای آماده تفاوت قائل شد.
دم کردن دوباره برگهای چای در فاصله کوتاه با نگهداری طولانیمدت چای دمکرده یکسان نیست.
چای آماده، بهخصوص اگر برای مدت طولانی در دمای محیط باقی بماند، ممکن است در معرض آلودگی میکروبی قرار بگیرد. برگهای خیسشده چای نیز در صورت نگهداری نامناسب میتوانند کیفیت خود را از دست بدهند.
بنابراین، بهتر است چای را به مقدار مورد نیاز دم کنید، از آب و ظروف تمیز استفاده کنید و چای آماده را برای مدت طولانی در دمای محیط باقی نگذارید.
آیا چای کیسهای را میتوان دوباره دم کرد؟
از نظر فنی، بله. چای کیسهای نیز مانند چای برگدار میتواند دوباره در معرض آب داغ قرار بگیرد.
اما به دلیل خرد و ریز بودن ذرات چای داخل بسیاری از کیسهها، ترکیبات محلول آنها معمولاً سریعتر استخراج میشود. به همین دلیل، دم دوم چای کیسهای اغلب رنگ و طعم ضعیفتری دارد.
اگر عطر و طعم چای برای شما اهمیت زیادی دارد، بهتر است از چای تازه و متناسب با روش دمآوری مورد نظر استفاده کنید.
جمعبندی؛ در نهایت چای را چند بار دم کنیم؟
پاسخ به این سؤال به نوع چای، کیفیت برگها و روش دمآوری بستگی دارد.
چایهای برگدرشت و باکیفیت ممکن است برای دو یا چند مرحله دمآوری مناسب باشند، در حالی که چایهای شکسته و CTC معمولاً بخش زیادی از رنگ و طعم خود را در اولین مرحله آزاد میکنند.
با هر بار دم کردن مجدد، رنگ چای معمولاً روشنتر میشود و عطر و طعم آن کاهش پیدا میکند. همچنین مقدار کافئین و ترکیبات آنتیاکسیدانی استخراجشده در هر مرحله متفاوت خواهد بود.
به خاطر داشته باشید که روشن شدن رنگ چای لزوماً به معنای حذف کامل کافئین یا ترکیبات مفید آن نیست.
بهترین روش این است که چای را متناسب با نوع و کیفیت آن دم کنید، از نگهداری طولانی برگهای خیسشده خودداری کنید و برای لذت بردن از عطر و طعم واقعی چای، کیفیت دمآوری را در اولویت قرار دهید.
چای باکیفیت، دمآوری اصولی و انتخاب درست، سه عامل مهم برای لذت بردن از یک فنجان چای خوشعطر و خوشطعم هستند.



